Kultura to praca. Głos Wydziału Sztuk Pięknych UMK w sprawie społecznego znaczenia twórczości artystycznej

W ostatnich tygodniach debata publiczna wokół projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny wywołała wiele emocji. Jako przedstawiciele środowiska akademickiego i artystycznego chcielibyśmy zwrócić uwagę na kwestie, które wykraczają poza bieżący spór dotyczący konkretnych rozwiązań legislacyjnych.

Niezależnie od ocen zapisów ustawy warto przypomnieć, że działalność artystyczna jest pracą zawodową. Wymaga ona wieloletniego kształcenia, rozwijania specjalistycznych kompetencji, nieustannego doskonalenia warsztatu oraz gotowości do funkcjonowania w warunkach wysokiej konkurencji i niepewności ekonomicznej. Twórcy, podobnie jak przedstawiciele innych zawodów, wnoszą istotny wkład w rozwój społeczny i gospodarczy kraju.

Kultura nie jest luksusem ani dodatkiem do życia społecznego. Jest jednym z fundamentów budowania wspólnoty, tożsamości, kapitału społecznego i jakości życia. Towarzyszy nam każdego dnia – w przestrzeni publicznej, edukacji, mediach, projektowaniu przedmiotów i usług, w architekturze, literaturze, muzyce, teatrze i w sztukach wizualnych. To dzięki pracy artystów i projektantów powstają dobra, z których korzystamy, często nawet nie zdając sobie sprawy z ich pochodzenia.

W debacie publicznej zbyt rzadko przypomina się również, że kultura jest nie tylko wartością społeczną, ale także istotnym elementem gospodarki. Sektor kultury i przemysłów kreatywnych generuje znaczącą część produktu krajowego brutto, tworzy miejsca pracy oraz wspiera rozwój wielu innych obszarów życia gospodarczego – od turystyki po nowe technologie. Miasta inwestujące w kulturę przyciągają nowych mieszkańców, studentów, przedsiębiorców i turystów, budując swoją konkurencyjność oraz atrakcyjność jako miejsca do życia i pracy.

Toruń jest znakomitym przykładem miasta, którego rozpoznawalność i potencjał rozwojowy opierają się nie tylko na dziedzictwie historycznym, ale również na aktywnym życiu kulturalnym, działalności instytucji kultury, organizacji pozarządowych, artystów oraz uniwersytetu. Kultura nie jest więc kosztem funkcjonowania miasta – jest jednym z jego najważniejszych zasobów.

Z niepokojem obserwujemy pojawiające się w debacie publicznej określenia deprecjonujące osoby wykonujące zawody artystyczne. Nazywanie twórców „darmozjadami” nie tylko krzywdzi tysiące ludzi wykonujących odpowiedzialną i wymagającą pracę, ale także zubaża samą dyskusję o miejscu kultury we współczesnym społeczeństwie. Takie określenia pomijają rzeczywisty wkład twórców w rozwój społeczny, edukacyjny i gospodarczy kraju.

Jako społeczność akademicka jesteśmy przekonani, że rozmowa o sytuacji zawodowej artystów powinna opierać się na faktach, wzajemnym szacunku i świadomości znaczenia kultury dla rozwoju państwa. Można różnić się w ocenie konkretnych rozwiązań prawnych, jednak nie powinno się kwestionować wartości pracy twórczej ani społecznej roli osób, które tę pracę wykonują.

Uczelnie i wydziały artystyczne kształcą przyszłych twórców, projektantów, edukatorów i animatorów kultury. Naszym obowiązkiem jest nie tylko rozwijanie kompetencji artystycznych studentów, lecz także przypominanie, że kultura to dobro wspólne, wymagające troski, odpowiedzialności i długofalowego myślenia.

Dlatego apelujemy o prowadzenie debaty publicznej dotyczącej roli artystów w sposób merytoryczny, wolny od stereotypów i uproszczeń. Szacunek dla pracy artystycznej jest wyrazem szacunku dla kultury, z której wszyscy korzystamy. Jej znaczenia szczególnie dobitnie doświadczyliśmy w czasie pandemii, kiedy literatura, muzyka, film, teatr i sztuki wizualne pomagały milionom ludzi zachować poczucie wspólnoty, nadziei i normalności. Społeczeństwo, które potrafi docenić znaczenie nauki, edukacji, zdrowia i bezpieczeństwa, powinno również dostrzegać znaczenie kultury – nie jako przywileju wybranych, lecz jako jednego z fundamentów nowoczesnego państwa.

Społeczność Wydziału Sztuk Pięknych
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu